SAPMALARIN PENÇESİNE KARŞI FITRATIN DİLİ

YENİDEN SEBİLÜRREŞAD DERGİSİ OCAK 2023 1084 SAYISI

 “Kağıt endüstrisinde Müthiş bir gerileyiş tekniği” Böyle yazmıştı Sezai Karakoç bir şiirinde. Karakoç’un bu satırları Papirüs dergisinin şair Cemal Süreya tarafından Ağustos 1960’ta yayımlanması üzerine yazdığı belirtilir. Derginin adının Papirüs olması Karakoç’un tariz oklarını harekete geçirir, dergi ile birlikte, bu dergi vasıtasıyla oluşacak edebiyatı da ilkel zamanlara iliştiriverir. Çünkü Eski Mısır’da miladî ilk çağlarda kullanılan papirüs, bir yazı malzemesi olarak çağımıza göre ilkel bir nesnedir. Dolayısıyla zamansal bir geriye gidiş, tarihsel bir sapma söz konusudur. Sembolik anlamda da olsa, bu sapma Papirüs’te görünür olacak edebî metinler için de geçerlidir. Bu tür geriye gidişler toplumsal kırılma zamanlarında daha geniş boyutlarda tezahür edebiliyor. Sapma dediğimiz şey kamusal temsil kabiliyetinde olanların din algısında, tarih yaklaşımında, millet anlayışında, hukuk mirasında karşımıza çıkabiliyor.

Kimi zaman yüzeysel bir kırılma şeklinde oluşsa da bu geriye gidişler, çoğu kez halk üzerinde onulmaz yaralar oluşturmaktadır. Esatirî (destanî) eski kaynaklara ve ataların ilkel ruhanî çağlarına yapılan atıflar bugünden ilkel çağlara yönelik dinî ve mitolojik sapmalar olarak kaydedilebilir. Çok somut örneğini Hitler’de ve onun oluşturduğu Nazi toplumunda görmüştük bu sapmanın. Şu cümleler[1]de olduğu gibi: “Adolf gerçek Kutsal Ruhtur.” “Hitler’e hizmet eden Almanya’ya hizmet eder ve Almanya’ya hizmet eden Tanrıya hizmet eder.” Eski Cermen mitolojik tanrısı Odin’den el alan Führer, böylece bir yandan mistik bir güç devşirmiş bir yandan da nevrotik sendromlarını ört bas edebilmiştir. Fakat yeni bir Almanya ve ideal bir Alman halkı oluşturma fanatizmine ahdetmiş lideri açısından bu devşirme ve örtbas işlemi hiçbir şeydir. Tanrısal güçlere sahip birisi olduğuna inanmış, inandırılmış yegâne bir adam, bu adamın mutlak kitleler üzerindeki etkileyici gücü ve hâkimiyeti, kolektif kibir zehirlenmesi, aykırı iç denge unsurlarına yönelik totaliter bir rejim, harici kavim ve devletlere yönelik şedit bir öfke ve saldırgan tutum… Kuşkusuz bunları besleyen başka nedenler de vardı Hitler özelinde. Kişisel tarihinden, ailevi bağlarından, çocukluk ve gençlik yaşantılarından getirdikleri bir yana, Almanya’nın o dönemde yaşadığı savaş yenilgilerinden bahsedebiliriz mesela. Ya da bu zehirli şahsın etrafını kuşatan kanaat kişilerinin yönlendirmelerinden. Bu minvalde Jung şöyle betimler Hitler’i: “Hitler bende bir tür giysili tahta iskele, maskeli bir otomat, bir robot ya da bir robotun maskesi izlenimi bıraktı. Onu bu hale getiren kişisel ve iç unsurların yanında, dış unsurlar da vardır. Çevresini saran halkalar. İş tuttuğu kişiler, danışmanlar, iş adamları, vs…” Sonuçta, histerik kişiliklerle el ele dinamik bir cehalet, kitlesel ve kolektif bir militarist yapılanma, topyekûn bir intiharla çökmüş bir sosyoloji, çıldırmış bir Almanya…

Tarihî ve sosyolojik gerçeklere baktığımızda bu manzaranın Almanya’ya mahsus olmadığını görüyoruz. Makuliyet sınırını aşan her yapı, eninde sonunda aynı akıbetle karşılaşıyor. Makuliyet sınırı, evet, mesele bu hadde sabitlenebilmekte. Sebîlürreşad “fıtratın dili” olarak da adlandırabileceğimiz bu sabitliğe konuşlanabilmenin kaygılarını taşıyor. Bu kaygılar bizim için İslam’ın temel dinamiklerini yaşamak ve yaşatmak arzusu ile bir nebze kayboluyor. O dinamikleri yaşayabilmeyi şeref ve haysiyet olarak görürken, onlardan geriye düşmeleri zillet, sapma ve çuvallama olarak görüyoruz.

Bir sonraki sayımızda buluşmak ümidiyle, vesselam…